ATEX Sıcaklık Sınıfları T1-T6: Exproof Fanlarda Ne Anlama Gelir?
Patlayıcı gaz atmosferlerinde bir yüzeyin aşırı ısınması, elektrik kıvılcımı olmasa bile tutuşturucu kaynak haline gelebilir. Bu nedenle exproof ekipmanlarda T1-T6 sıcaklık sınıfları, ekipmanın ulaşabileceği maksimum yüzey sıcaklığını sınırlar. Fan seçiminde zone ve gaz grubunun doğru olması kadar sıcaklık sınıfının da proses maddesiyle uyumlu olması gerekir.
Sıcaklık sınıfı neden önemlidir?
Tehlikeli alanda kullanılan ekipmanın erişilebilir veya ilgili yüzey sıcaklığı, ortamda bulunabilecek gaz ya da buharın tutuşma sıcaklığı açısından güvenli sınırlar içinde kalmalıdır. T sınıfı, gaz atmosferleri için bu maksimum yüzey sıcaklığını standart bir işaretlemeyle gösterir.
Bu konu özellikle fanlarda önemlidir çünkü elektrik motorunun yanı sıra yataklar, mekanik sürtünme, proses havasının sıcaklığı ve çalışma noktası da ekipman sıcaklıklarını etkileyebilir. Sadece motor gücüne veya fan debisine bakılarak sıcaklık uygunluğu belirlenemez.
T sınıfı, zone veya gaz grubunun alternatifi değildir. Doğru seçimde bu üç bilgi birlikte değerlendirilir: alan sınıfı hangi koruma seviyesinin gerektiğini, gaz grubu ekipmanın hangi gaz alt grubuna uygun olması gerektiğini, sıcaklık sınıfı ise izin verilen maksimum yüzey sıcaklığını belirler.
T1-T6 değerleri nelerdir?
Gaz ve buhar atmosferleri için yaygın sıcaklık sınıfları ve maksimum yüzey sıcaklıkları şöyledir:
- T1: 450°C
- T2: 300°C
- T3: 200°C
- T4: 135°C
- T5: 100°C
- T6: 85°C
Buradaki değer, ekipmanın ilgili sıcaklık sınıfında izin verilen maksimum yüzey sıcaklığını ifade eder. Örneğin T4 sınıfında bu sınır 135°C’dir. Uygulamadaki gaz veya buharın tutuşma özellikleri dikkate alınarak gerekli sınıf belirlenir.
Yanıcı toz uygulamalarında değerlendirme yaklaşımı farklı olabilir ve maksimum yüzey sıcaklığı, toz özellikleri ile birikim koşullarına göre ayrıca ele alınmalıdır. Bu nedenle gaz için verilen T1-T6 tablosu toz uygulamalarına doğrudan kopyalanmamalıdır.
Sayı büyüdükçe ne değişir?
T sınıfındaki sayı büyüdükçe izin verilen maksimum yüzey sıcaklığı düşer. Bu nedenle T6, T5’ten; T5 de T4’ten daha düşük maksimum yüzey sıcaklığına sahiptir.
Örneğin bir uygulama T4 gerektiriyorsa, diğer tüm sertifika şartları da uygun olmak kaydıyla T4, T5 veya T6 sınıfındaki ekipman değerlendirilebilir. T3 sınıfındaki bir ekipman ise 200°C’ye kadar yüzey sıcaklığına izin verdiğinden T4 gerektiren uygulamayı karşılamaz.
Ancak “daha yüksek T numarası her zaman daha iyi üründür” şeklinde düşünmek doğru değildir. Ürün, gerçek saha gereksinimine uygun şekilde seçilmelidir. Daha zorlayıcı sınıf; maliyet, bulunabilirlik ve ürün seçeneklerini etkileyebilir. Teknik amaç, gereksinimi doğru ve belgelenebilir şekilde karşılamaktır.
Fan ve motor birlikte değerlendirilmelidir
Exproof fanlarda motor etiketi önemli bir referanstır ancak komple fanın çalışma şartları da dikkate alınmalıdır. Fan çarkı ve gövde arasındaki mekanik ilişkiler, yatak durumu, proses havasının sıcaklığı ve çevre sıcaklığı fanın gerçek çalışma sıcaklıklarını etkileyebilir.
Sertifika kapsamındaki ortam sıcaklığı sınırları özellikle kontrol edilmelidir. Standart etiket bilgilerinin yanında örneğin farklı bir minimum/maksimum ortam sıcaklığı aralığı veya özel kullanım koşulu bulunabilir. Fanın kurulacağı saha bu sınırlar dışında kalıyorsa, yalnızca T sınıfına bakmak yeterli değildir.
Bu nedenle sipariş öncesi incelemede fan etiketi, motor bilgileri, sertifika ve üretici teknik dokümanı birlikte ele alınmalıdır.
Doğru seçim için gereken bilgiler
Doğru seçim için tesis tarafından belirlenen gerekli sıcaklık sınıfı veya prosesteki gaz/buharın ilgili tutuşma bilgisi; zone ve gaz grubuyla birlikte paylaşılmalıdır. Buna fan performans verileri de eklenmelidir.
- Zone sınıfı
- Gazın adı veya gaz grubu
- Gerekli T sınıfı
- Ortam ve akışkan sıcaklığı
- Debi ve toplam basınç ihtiyacı
- Montaj tipi ve çalışma koşulları
Böylece güvenlik sınıfı ile fan performansı aynı seçimde doğrulanabilir. Sonraki adımda bu bilgilerin ürün etiketi üzerinde nasıl okunduğunu örnek bir ATEX işaretlemesi üzerinden açıklıyoruz.